Kıdem tazminatı: kimler hak kazanır, nasıl hesaplanır, nasıl talep edilir?

İşten ayrılan ya da çıkarılan hemen herkesin aklına gelen ilk soru aynıdır: "Kıdem tazminatı alabilecek miyim?" Cevap, çoğu zaman sanıldığı gibi çalışılan süreye değil, iş sözleşmesinin nasıl sona erdiğine bağlıdır. Bu yazıda kıdem tazminatına kimlerin hak kazandığını, tutarın nasıl hesaplandığını ve alacağın hangi yolla talep edildiğini, uygulamada en sık karşılaştığımız hatalarla birlikte anlatıyoruz.

Kıdem tazminatı nedir?

Kıdem tazminatı, işçinin aynı işverene bağlı olarak geçirdiği çalışma süresinin karşılığı olarak, kanunda sayılan hallerde iş sözleşmesi sona erdiğinde ödenen toplu bir tazminattır. Dayanağı bugün de 1475 sayılı (eski) İş Kanunu'nun 14. maddesidir. 2003'te yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Kanunu, kıdem tazminatı fonu kurulana kadar bu maddeyi yürürlükte bırakmıştır; fon hiçbir zaman kurulmadığı için kıdem tazminatı hâlâ eski Kanun'un hükmüne göre hesaplanır.

Kıdem tazminatı bir lütuf değil, kanundan doğan bir alacaktır. İşverenin "şirket politikası" ya da işçiye imzalatılan bir belgeyle bu hakkı ortadan kaldırması mümkün değildir.

İlk şart: en az bir yıl çalışmak

Kıdem tazminatı için işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir tam yıl çalışmış olması gerekir. Bu sürenin hesabında şunlara dikkat edilir:

• Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birlikte hesaplanır.
• Çalışma aralıklıysa, daha önce kıdem tazminatı ödenmemiş dönemler toplanır.
• İşyeri devredildiğinde, devirden önceki süreler de kıdeme dahildir; devralan işveren bu süreleri yok sayamaz.
• SGK kayıtları önemli bir delildir, ancak fiili çalışma kayıttan uzunsa bu durum tanık ve belgelerle ispatlanabilir.

Belirleyici soru: sözleşme nasıl sona erdi?

Uygulamadaki uyuşmazlıkların büyük bölümü bu noktada çıkar. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan sona erme biçimlerini ve kıdem tazminatı bakımından sonuçlarını gösteriyor.

Haklı nedenle fesih: istifa ederken hakkınızı korumak

İşçi, 4857 sayılı Kanun'un 24. maddesinde sayılan haklı nedenlerden birine dayanarak sözleşmeyi feshederse, istifa etmiş olsa bile kıdem tazminatına hak kazanır. Uygulamada en sık rastlanan haklı nedenler şunlardır:

• Ücretin, fazla çalışma ücretinin veya diğer ödemelerin zamanında ve tam olarak ödenmemesi,
• Sigorta primlerinin eksik ya da gerçek ücret yerine asgari ücret üzerinden yatırılması,
• Mobbing (psikolojik taciz), hakaret veya cinsel taciz,
• Çalışma koşullarının işçi aleyhine esaslı biçimde değiştirilmesi,
• İşin, işçinin sağlığı için tehlikeli hale gelmesi.

Bu durumda fesih bildiriminde nedenlerin açıkça ve somut olarak yazılması gerekir. "Kendi isteğimle ayrılıyorum" gibi ifadeler, sonradan haklı nedeni ispat etmeyi çok zorlaştırır. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılığa dayanan fesihlerde kanun, nedeni öğrenmeden itibaren altı iş günü içinde fesih hakkının kullanılmasını arar; ancak ücretin ödenmemesi gibi devam eden ihlallerde bu sürenin ihlal sürdükçe işlemediği kabul edilmektedir.

Tutar nasıl hesaplanır?

Kıdem tazminatı, her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret üzerinden hesaplanır; bir yıldan artan süreler (ay ve gün) aynı oranda eklenir.

Giydirilmiş brüt ücret

Hesaplamada yalnızca maaş bordrosundaki çıplak ücret değil, işçiye düzenli olarak sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatler de dikkate alınır. Bu ücrete "giydirilmiş brüt ücret" denir. Örneğin:

• Yol ve yemek yardımı (nakdi ya da yemek kartı şeklinde),
• Düzenli ödenen ikramiye ve primler (yıllık tutar on iki aya bölünerek eklenir),
• Yakacak, giyecek ve benzeri sürekli yardımlar.

Fazla çalışma ücreti, arızi (bir kez yapılan) ödemeler ve işin gereği olarak verilen araç gibi imkânlar ise genellikle hesaba katılmaz. Esas alınan ücret, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki son ücrettir.

Kıdem tazminatı tavanı

Bir tam yıl için ödenebilecek kıdem tazminatı, en yüksek devlet memuruna ödenen emekli ikramiyesini geçemez. Bu tutar yılda iki kez, Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir. Tavan, sözleşmenin sona erdiği tarihte yürürlükte olan tutardır.

30 günHer tam çalışma yılı için ödenen brüt ücret

73.729,87 TL1 Temmuz - 31 Aralık 2026 döneminde bir yıl için tavan

64.948,77 TL1 Ocak - 30 Haziran 2026 döneminde bir yıl için tavan

Binde 7,59Tazminattan kesilen tek vergi: damga vergisi

İki örnek hesap

Örnek 1 - Tavanın altında kalan ücret. Giydirilmiş brüt ücreti 40.000 TL olan ve 6 yıl 3 ay 10 gün çalışan bir işçinin iş sözleşmesi Eylül 2026'da işveren tarafından feshedilmiş olsun:

Örnek 2 - Tavanın üstündeki ücret. Giydirilmiş brüt ücreti 90.000 TL olan ve tam 4 yıl çalışan bir yöneticinin sözleşmesi Ekim 2026'da sona ermiş olsun. Ücret tavanı aştığı için hesap 90.000 TL üzerinden değil, tavan üzerinden yapılır: 73.729,87 TL x 4 = 294.919,48 TL brüt. Damga vergisi düşüldükten sonra net tutar 292.681,04 TL'dir. Tavan olmasaydı tutar 360.000 TL olacaktı.

Ödeme zamanı ve gecikme faizi

Kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin sona erdiği anda muaccel olur; yani hemen ödenmesi gerekir. İşveren zamanında ödemezse, geciken süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Taksitle ödeme ancak işçinin açık kabulüyle mümkündür.

Önce arabuluculuk, sonra dava

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'na göre kıdem tazminatı gibi işçilik alacakları için dava açmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurmak dava şartıdır. Bu aşama atlanarak açılan dava, usulden reddedilir.

Arabuluculuktan davaya

1. Belgeleri toplayınİş sözleşmesi, bordrolar, banka hesap dökümleri, SGK hizmet dökümü, fesih bildirimi ve yazışmalar.
2. Alacağı hesaplayınKıdem tazminatının yanında ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla çalışma ve diğer alacakları da birlikte değerlendirin.
3. Arabuluculuk bürosuna başvurunBaşvuru ücretsizdir; karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
4. Görüşmelere katılınArabulucu süreci kural olarak üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hallerde bu süre bir hafta uzatılabilir.
5. Anlaşma ya da son tutanakAnlaşma sağlanırsa belge mahkeme kararı gibi icra edilebilir. Anlaşma olmazsa son tutanakla iş mahkemesinde dava açılır.

Arabulucuya başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur. 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun'la belirsiz alacak davası (HMK m.107) kaldırıldı; bu tarihten sonra açılan davalarda alacağın nasıl talep edileceği ve yargılama sırasında nasıl artırılacağı, yeni usule göre baştan planlanmalıdır.

Zamanaşımı: beş yıl

Kıdem tazminatı talebi, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıl içinde zamanaşımına uğrar. Bu süre, 25 Ekim 2017'den sonra sona eren iş sözleşmelerine uygulanır.

Sık yapılan hatalar

Sık sorulan sorular

İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Gerekçesiz istifada kural olarak alamaz. Ancak istifa, ücretin ödenmemesi veya primlerin eksik yatırılması gibi haklı bir nedene dayanıyorsa ve bu neden fesih bildiriminde açıkça yazılmışsa kıdem tazminatına hak kazanılır. Emeklilik, askerlik ve evlilik nedeniyle ayrılma da hak kazandırır.

Emekli olmadan "kıdem tazminatı alabilir" yazısıyla ayrılabilir miyim?

Evet. Yaş dışındaki emeklilik şartlarını (sigortalılık süresi ve prim günü) tamamlayan işçi, SGK'dan bu durumu gösteren yazıyı alarak işten ayrılabilir ve kıdem tazminatını talep edebilir.

Kıdem tazminatından gelir vergisi kesilir mi?

Hayır. Tavanı aşmayan kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır; yalnızca binde 7,59 oranında damga vergisi kesilir.

İşyeri devredilirse kıdem tazminatımı kim öder?

Devralan işveren, işçinin bütün çalışma süresi üzerinden sorumludur. Devreden işveren ise kendi döneminde geçen süreyle ve devir tarihindeki ücretle sınırlı olarak devralanla birlikte sorumlu olur.

Kıdem tazminatı taksitle ödenebilir mi?

Ancak işçinin açık kabulüyle. İşçi kabul etmezse tazminatın tamamı sözleşmenin sona erdiği tarihte muaccel olur ve geciken süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz işler.

Mevzuat ve kaynaklar

• 1475 sayılı (eski) İş Kanunu: m.14 (kıdem tazminatı)
• 4857 sayılı İş Kanunu: m.17, 24, 25 ve Ek m.3
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu: m.3 (dava şartı arabuluculuk)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.420 (ibra sözleşmesi)
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu: m.25 (kıdem tazminatı istisnası)
• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu: ücret ödemelerine ilişkin tarife
• 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi), Resmî Gazete 31.07.2026: HMK m.107'nin yürürlükten kaldırılması

Kanun ve yönetmeliklerin güncel metinlerine Mevzuat Bilgi Sistemi, kararlar ve değişikliklere Resmî Gazete üzerinden ulaşılabilir.

Kıdem ve ihbar tazminatınızı ya da işçilik alacaklarınızı değerlendirmek isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz. İş ilişkisinin sona ermesine ilişkin diğer konular için İş Hukuku sayfamıza da göz atabilirsiniz.