Mirasın reddi: üç aylık süre, şekil şartı ve sonuçları

Bir yakınımızı kaybettiğimizde, miras denince akla çoğu zaman ev, araç ya da banka hesabı gelir. Oysa Türk hukukunda mirasçılar, mirasbırakanın malvarlığıyla birlikte borçlarını da devralır ve bu borçlardan kural olarak kendi malvarlıklarıyla sorumlu olur. Borçların varlıklardan fazla olduğu ya da bilinmediği durumlarda, mirasçının kendini korumasının yolu mirası reddetmektir. Ancak ret için kanunun öngördüğü süre kısadır ve bazı davranışlar ret hakkını tamamen ortadan kaldırır. Bu yazıda mirasın reddini adım adım anlatıyoruz.

Miras neden reddedilir?

Türk Medeni Kanunu'na göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle terekeyi bir bütün olarak, kendiliğinden kazanır. Bu, aktiflerle birlikte pasiflerin, yani borçların da mirasçılara geçmesi demektir. Mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen ve kişisel olarak sorumludur; alacaklı, borcun tamamını mirasçılardan herhangi birinden isteyebilir.

Mirası reddetmenin en yaygın sebebi, terekenin borca batık olması ya da borç durumunun bilinmemesidir. Kefalet borçları, kredi kartı ve kredi borçları, vergi ve prim borçları, ticari borçlar ve devam eden icra takipleri, çoğu zaman ölümden sonra ortaya çıkar.

Mirasın reddinde temel kurallar

3 ayRet süresi

Sulh hukukRet beyanının yapıldığı mahkeme

Kayıtsız şartsızRet beyanının niteliği; kısmi ret yapılamaz

5 yılRet edenin, ölümden önce mirasbırakandan aldıkları için sorumlu olabileceği geriye dönük süre

Üç aylık süre ne zaman başlar?

Ret süresi üç aydır. Bu sürenin başlangıcı mirasçının durumuna göre değişir:

• Yasal mirasçılar için süre, kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten başlar. Mirasçı olduğunu daha sonra öğrenen kişiler için ise bu öğrenme tarihi esas alınır.
• Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için süre, mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar.
• Resmi defter tutulmasına karar verilmişse, mirasçılara defter tamamlandıktan sonra kararlarını bildirmeleri için yeniden süre verilir.

Haklı sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi bu süreyi uzatabilir veya yeni bir süre verebilir. Süre içinde ret beyanında bulunmayan mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş sayılır.

Ölümden sonraki ilk üç ay

1. Ölüm

   Miras, mirasbırakanın ölümüyle kendiliğinden mirasçılara geçer.

2. İlk haftalar

   Terekenin aktif ve pasifi araştırılır: tapu, banka, araç, icra ve vergi kayıtları.

3. Gerekirse

   Ret süresi içinde resmi defter tutulması istenir.

4. 3 ay dolmadan

   Ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır.

5. 3 ay geçerse

   Miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır; hükmen ret ve süre uzatma gibi istisnai yollar kalır.

Ret nasıl yapılır?

Ret beyanı, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılır. Beyanın kayıtsız ve şartsız olması gerekir: "borçları reddediyorum ama evi kabul ediyorum" gibi kısmi ya da şarta bağlı bir ret geçerli değildir. Mahkeme beyanı tutanağa geçirir ve ret kütüğüne kaydeder; ret eden mirasçıya talebi hâlinde bunu gösteren bir belge verilir.

Ret beyanı bir avukat aracılığıyla da yapılabilir; ancak bunun için vekaletnamede mirasın reddi konusunda özel yetki bulunması gerekir. Yurt dışında yaşayan mirasçılar, konsolosluktan veya apostil şerhli bir vekaletnameyle bu işlemi Türkiye'deki avukatları aracılığıyla yaptırabilir.

Mirasın reddinde izlenecek yol

1. Mirasçılığı ve süreyi belirleyinKimlerin mirasçı olduğunu ve üç aylık sürenin hangi tarihte dolacağını hesaplayın.
2. Terekeyi araştırınTapu kayıtları, banka hesapları, kredi ve kart borçları, icra dosyaları, vergi ve SGK borçları incelenir.
3. Mirasa dokunmayınAraştırma süresince tereke mallarını satmayın, hesaplardan para çekmeyin, alacakları tahsil edip harcamayın.
4. Gerekirse resmi defter isteyinBorç durumu belirsizse ret süresi içinde resmi defter tutulmasını talep edin.
5. Ret beyanını verinSon yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine kayıtsız şartsız ret beyanında bulunun.
6. Diğer mirasçıları da düşününRet eden mirasçının payı kural olarak kendi altsoyuna geçer; onların da ret beyanında bulunması gerekebilir.

Ret hakkını kaybettiren davranışlar

Ret süresi içinde terekeye ait işleri olağan yönetimin gerektirdiği ölçüyü aşan bir şekilde yürüten, tereke mallarını gizleyen veya kendine mal eden mirasçı mirası reddedemez. Mahkemeler bu konuyu somut olaya göre değerlendirir. Uygulamada sıkça karşılaşılan riskli davranışlar şunlardır:

Buna karşılık cenaze giderlerinin karşılanması ya da tereke mallarının zarar görmesini önlemeye yönelik zorunlu koruma işlemleri, kural olarak mirasa el atma sayılmaz. Şüpheli durumlarda işlem yapmadan önce hukuki destek almak gerekir.

Hükmen ret: borca batık mirasın reddedilmiş sayılması

Mirasbırakanın ölümü tarihinde ödemeden acizliği açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Buna hükmen ret denir. Bu durumda mirasçıların ayrıca ret beyanında bulunmasına gerek yoktur; ancak alacaklılar takip başlattığında borca batıklığın ispatı gerekir. Bu nedenle mirasçılar, mirasın borca batık olduğu için reddedilmiş sayıldığının mahkemece tespitini isteyebilir.

Hükmen ret tespiti için kanunda üç aylık süre öngörülmemiştir; ancak mirasçıların terekeye el atmamış olması gerekir. Borca batıklık; icra dosyaları, aciz belgeleri, banka ve kredi kayıtları ile terekenin değerini gösteren belgelerle ispatlanır.

Ret edilen pay kime geçer?

• Yasal mirasçılardan birinin reddettiği pay, o mirasçı mirasbırakandan önce ölmüş gibi hak sahiplerine geçer. Örneğin bir çocuğun reddettiği pay, kural olarak o çocuğun kendi çocuklarına geçer. Bu nedenle borçlu bir terekede, ret eden kişinin çocuklarının da durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
• Altsoyun tamamı mirası reddederse, onların payı sağ kalan eşe geçer.
• En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse tereke, sulh hukuk mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiye sonunda bir değer artarsa, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir.

Mirası reddeden kişinin sorumluluğu sona erer mi?

Kural olarak evet: mirası reddeden kişi tereke borçlarından sorumlu olmaz. Bunun iki önemli istisnası vardır:

• Borçlarını ödemeye yetmeyen mirası reddeden mirasçılar, mirasbırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde ondan aldıkları ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olacakları değerler ölçüsünde mirasbırakanın alacaklılarına karşı sorumlu olabilir.
• Mirasçının kendisi borca batıksa ve mirası, kendi alacaklılarını zarara uğratmak amacıyla reddetmişse, mirasçının alacaklıları reddin iptalini dava yoluyla isteyebilir.

Resmi defter: kararsız kalındığında

Borç durumu belirsizse, mirası reddetme hakkı olan her mirasçı ret süresi içinde resmi defter tutulmasını isteyebilir. Bu süreçte sulh hukuk mahkemesi terekenin aktif ve pasifini bir deftere geçirir, alacaklıları ilan yoluyla alacaklarını bildirmeye çağırır. Defter tamamlandıktan sonra mirasçı mirası reddedebilir, kayıtsız şartsız kabul edebilir, resmi defter yararlanarak kabul edebilir ya da resmi tasfiye isteyebilir. Resmi defter yararlanarak kabul hâlinde mirasçı, kural olarak deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur.

Sık sorulan sorular

Mirası reddedersem babamın borçlarından sorumlu olur muyum?

Kural olarak hayır. Ancak ölümden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan aldığınız ve paylaşmada geri vermekle yükümlü olacağınız değerler ölçüsünde sorumluluk doğabilir.

Üç ay geçti, artık ne yapabilirim?

Haklı bir sebep varsa sulh hâkiminden süre uzatılmasını veya yeni süre verilmesini isteyebilirsiniz. Mirasbırakan ölüm tarihinde açıkça borca batıksa ve terekeye el atmadıysanız, hükmen reddin tespitini de talep edebilirsiniz.

Sadece borçları reddedip malları alabilir miyim?

Hayır. Ret kayıtsız ve şartsız yapılır; mirasın bir kısmını kabul edip bir kısmını reddetmek mümkün değildir. Borç durumu belirsizse resmi defter yolu değerlendirilmelidir.

Mirasçılık belgesi almak mirası kabul anlamına gelir mi?

Mirasçılık belgesi almak, tek başına terekeye el atma sayılmaz. Ancak belgeyi aldıktan sonra tereke mallarıyla ilgili işlem yapmak ret hakkını tehlikeye sokabilir.

Küçük çocuklar adına miras nasıl reddedilir?

Küçük çocuklar adına ret beyanını kural olarak velileri yapar. Velilerle çocuk arasında menfaat çatışması varsa, mahkemece kayyım atanması gerekebilir. Bu durumda sürenin kaçırılmaması için işlemlere erken başlanmalıdır.

Mevzuat ve kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: m.599 (mirasın geçmesi), m.605-618 (mirasın reddi), m.619 vd. (resmî defter), m.682 (mirasçıların sorumluluğu)

Kanun ve yönetmeliklerin güncel metinlerine Mevzuat Bilgi Sistemi, kararlar ve değişikliklere Resmî Gazete üzerinden ulaşılabilir.

Mirasın reddi, mirasçılık belgesi ve tereke işlemleri için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Diğer konular için Miras Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.