Ödeme emri geldi: yedi gün içinde itiraz, borca ve imzaya itiraz, sonrasında neler olur?

Bazen e-Devlet'e düşen bir bildirim, bazen kapıya yapıştırılmış bir kâğıt: hakkınızda icra takibi başlatılmış ve size ödeme emri gönderilmiştir. Türk hukukunda alacaklı, elinde bir mahkeme kararı olmadan da icra takibi başlatabilir; icra dairesi, alacağın gerçekten var olup olmadığını bu aşamada incelemez. Bu yüzden borçlunun en güçlü savunma aracı, ödeme emrine süresinde itiraz etmektir. Doğru zamanda yapılan kısa bir itiraz bile takibi durdurabilir; süre kaçırıldığında ise borç gerçekte olmasa bile haciz yolu açılır. Bu yazıda hangi takipte kaç gününüz olduğunu, itirazın nasıl yazılacağını ve itirazdan sonra neler olacağını anlatıyoruz.

Önce takibin türünü belirleyin

Ödeme emrinin üst kısmında takibin türü ve belgenin örnek numarası yazar. Süreler ve itirazın yapılacağı yer takibin türüne göre değiştiği için ilk iş bu bilgiyi okumaktır.

İlama dayalı takipte borcun varlığı zaten bir mahkeme kararıyla belirlenmiştir. Bu nedenle icra emrine karşı ancak kararın verildiği tarihten sonra borcun ödendiği, ertelendiği veya zamanaşımına uğradığı ileri sürülebilir (2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.33). Kira takiplerinin kendine özgü kurallarını kiracı tahliyesi yazımızda anlattık. Bu yazının geri kalanı, en sık karşılaşılan iki türe, yani genel haciz yoluyla takibe ve kambiyo takibine odaklanıyor.

Süre ne zaman başlar, ne zaman biter?

Süre, ödeme emrinin size tebliğ edildiği günü izleyen günden başlar. Tebliğin hangi gün yapılmış sayılacağı ise tebligatın şekline göre değişir:

• Elektronik tebligatta tebliğ, belgenin elektronik adresinize ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (7201 sayılı Tebligat Kanunu m.7/a).
• Adreste bulunamadığınızda tebligat muhtara bırakılır ve kapınıza bir ihbarname yapıştırılır; tebliğ, ihbarnamenin yapıştırıldığı gün yapılmış sayılır (m.21).
• Son gün resmi tatile denk gelirse süre, tatili izleyen ilk iş günü biter.

İtiraz nasıl yapılır?

Genel haciz yoluyla takipte itiraz, takibi yürüten icra dairesine dilekçeyle ya da sözlü olarak yapılır; sözlü itiraz tutanağa geçirilir. Elektronik imzanız ya da mobil imzanız varsa UYAP Vatandaş Portal üzerinden de dilekçe gönderebilirsiniz. İtirazın mahkemeye değil icra dairesine yapılması gerektiği, en sık karıştırılan noktadır.

İtiraz ettikten sonra: alacaklının önündeki yollar

Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur; itiraz ortadan kaldırılmadıkça haciz yapılamaz. Takibe devam etmek isteyen alacaklının önünde üç yol vardır.

İtirazın kaldırılması hızlı ama dar bir yoldur: icra mahkemesi kural olarak belgeler üzerinden inceleme yapar ve borçlu da ancak borcun ödendiğini, ertelendiğini ya da zamanaşımına uğradığını benzer nitelikte belgelerle gösterebilir. Bu kararlar borcun varlığı hakkında kesin hüküm oluşturmaz; taraflar ayrıca genel mahkemede dava açabilir.

İtirazın iptali davası ise borcun var olup olmadığının her türlü delille tartışıldığı tam bir yargılamadır. Uyuşmazlık arabuluculuğun dava şartı olduğu türdense (örneğin ticari alacaklar, kira, iş ve bazı tüketici uyuşmazlıkları), davadan önce arabulucuya başvurulması gerekir; arabuluculukta geçen süre bir yıllık süreden sayılmaz.

İcra inkâr tazminatı ve kötüniyet tazminatı

İtirazın kaldırılmasına veya iptaline karar verilirse, borçlu, talep üzerine, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir (İİK m.67/2 ve m.68). Bu tazminat için alacağın belirli veya belirlenebilir olması aranır. Tersine, takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, alacaklı da aynı oranda kötüniyet tazminatına mahkûm edilebilir. Bu nedenle itiraz, borcun gerçekten tartışmalı olduğu durumlarda bir haktır; yalnızca zaman kazanmak için yapılan itiraz, borcu yüzde yirmi büyütebilir.

Kambiyo senetleri: süre beş gün, merci icra mahkemesi

Çek, bono ve poliçeye dayalı takip, alacaklıya daha hızlı bir yol sunar ve borçlunun savunmasını daraltır. Ödeme emri tebliğ edildikten sonra borçlu on gün içinde borcu ödemeye, beş gün içinde de itiraz ve şikâyetlerini icra mahkemesine bildirmeye çağrılır (İİK m.168).

Kambiyo takibinde itiraz, takibi kendiliğinden durdurmaz. İcra mahkemesi itirazı ciddi bulursa takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir. İmzaya itiraz reddedilir ve takip durdurulmuşsa, borçlu alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata ve yüzde on oranında para cezasına mahkûm edilebilir. Senedin bedelsiz kaldığı ya da temel ilişkinin hiç kurulmadığı gibi daha geniş savunmalar ise çoğu zaman icra mahkemesinin dar incelemesine sığmaz ve genel mahkemede açılacak bir davayı gerektirir.

Süreyi kaçırdıysanız

Süre kaçırılmış olsa bile her kapı kapanmış değildir; ancak kalan yollar daha dar, daha masraflı ve daha belirsizdir.

• Gecikmiş itiraz (İİK m.65): Ağır hastalık, tutukluluk ya da doğal afet gibi kusurunuz olmayan bir engel nedeniyle süresinde itiraz edemediyseniz, engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde icra mahkemesine başvurabilirsiniz. Mazereti gösteren deliller ve itiraz sebepleri aynı süre içinde sunulmalıdır. Bu yol, paraya çevirme işlemleri bitene kadar kullanılabilir.
• Menfi tespit ve istirdat davası (İİK m.72): Borçlu olmadığınızın tespiti için genel mahkemede dava açabilirsiniz. Takipten sonra açılan bu davada takibi tedbirle durdurma imkânı sınırlıdır. Borcu ödemek zorunda kaldıysanız, paranın tamamen ödendiği tarihten itibaren bir yıl içinde geri alma (istirdat) davası açılabilir.

İtiraz etmezseniz: kesinleşme, mal beyanı ve haciz

Süresinde itiraz edilmeyen takip kesinleşir ve alacaklı haciz isteyebilir. Takibin kesinleşmesi, borcun varlığına ilişkin kesin bir mahkeme kararı anlamına gelmez; ancak bundan sonra borçlu, haklı olsa bile kendi davasını açmak zorunda kalır.

• İtiraz etmez ve borcu ödemezseniz, ödeme emrinde belirtilen süre içinde mal beyanında bulunmanız gerekir (İİK m.74). Mal beyanında bulunmayan borçlu hakkında, alacaklının talebi üzerine üç ayı geçmemek üzere tazyik hapsine karar verilebilir; beyanda bulunulduğunda hapis sona erer.
• Maaş ve ücretler, icra müdürünün belirleyeceği ve dörtte birden az olmayan bir oranda haczedilebilir (m.83). Nafaka alacakları bu konuda önceliklidir.
• SGK'dan alınan emekli aylıkları, nafaka borçları ve Kurum alacakları dışında kural olarak haczedilemez (5510 sayılı Kanun m.93).

Sık yapılan hatalar

Mevzuat ve kaynaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: m.16, 33, 60-72, 74, 83 ve 167-170
• 7201 sayılı Tebligat Kanunu: m.7/a, 21 ve 32
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.749 ve 814 (bono ve çekte zamanaşımı)
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu: m.93

Kanun ve yönetmeliklerin güncel metinlerine Mevzuat Bilgi Sistemi, kararlar ve değişikliklere Resmî Gazete üzerinden ulaşılabilir.

Hakkınızda başlatılan bir icra takibini değerlendirmek ya da alacağınız için takip başlatmak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz. Diğer konular için İcra ve İflas Hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.